LOADING

Type to search

2ΟΟ χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821 (συνέχεια)

Εθνικά

2ΟΟ χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821 (συνέχεια)

Share
Σας άρεσε το άρθρο? Κοινοποιήστε το!
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Του Παναγιώτη Γ. Αλεκάκη, Φιλόλογου – Ιστορικού, Δρ Ιστορικού και Αρχαιολογικού Τμήματος Α.Π.Θ., Διευθυντή 2ου ΓΕΛ Κατερίνης

Παράγοντες διάσωσης του ελληνικού στοιχείου επί τουρκικής κυριαρχίας

Ο Ρήγας Φεραίος και ο ρόλος της Γαλλικής Επανάστασης

     Έτσι, ο Ρήγας την επόμενη κιόλας χρονιά, το 1797, ανέπτυξε μεγάλη εκδοτική και συνωμοτική δραστηριότητα: τύπωσε τη «Χάρτα της Ελλάδος», τους Χάρτες της Βλαχίας και της Μολδαβίας, την αθάνατη μορφή του Μ. Αλέξανδρου, τον «Ηθικόν Τρίποδα», επαναστατικά τραγούδια, αφήνοντας να βγουν στη δημοσιότητα οι ιδέες του για τα ζητήματα που τον είχαν απασχολήσει από το 1790 (βλ. Λ.Ι.  Βρανούσης, Ρήγας, σ. 122 κ.ε.). Οραματιζόταν να ξεσηκώσει τους Έλληνες μαζί με τους υπόλοιπους βαλκανικούς λαούς εναντίον των Τούρκων και να ενωθούν σε μια μεγάλη πολιτική ενότητα. Επιφυλάσσοντας ηγετική θέση στο ελληνικό έθνος, έγραφε χαρακτηριστικά στο πολίτευμά του: «ο Βούλγαρος πρέπει να κινείται, όταν πάσχει ο Έλλην, και τούτος πάλιν δι’ εκείνον και αμφότεροι δια τον Αλβανόν και Βλάχον» (=Ρουμάνο) (βλ. Κ. Άμαντος, Ανέκδοτα έγγραφα περί Ρήγα Βελεστινλή, σ. 51).

    Ωστόσο, το μήνυμά του αυτό εκπορεύεται από μια συντεταγμένη δύναμη:

«Σας κράζει η Ελλάδα, σας θέλει, σας πονεί…»

      Στην Ελληνική Δημοκρατία που έχει ως όραμα στην πολιτεία του, η οποία θα προέλθει με την Επανάσταση και την πτώση της οθωμανικής τυραννίας, η δύναμη αυτή θα είναι άρχουσα και ρυθμιστική και λαός της θα είναι «ο λαός, απόγονος των Ελλήνων, όπου κατοικεί την Ρούμελην, την Μικράν Ασίαν, τας Μεσογείους νήσους, την Βλαχομπογδανίαν». Στο νέο διάδοχο κράτος εξαίρεται η συμβολή του Ελληνισμού «επειδή το ελληνικόν προζύμι εξαπλώθη και εις τα δύο ημισφαίρια» και επιμένει ο Ρήγας στη σημασία που έχει η ελληνική γλώσσα ως όργανο επικοινωνίας και ενότητας των συμβιούντων γενών. Χρέος της πατρίδας να ιδρύσει σχολεία παντού και όλων των κατοίκων της να γνωρίζουν γράμματα («εκ των γραμμάτων γεννάται η προκοπή…»). Στην πολιτεία του δεσπόζουσες αρχές είναι η ανεξιθρησκία και η ανοχή των εθνοτήτων, για να οδηγηθούν σε τέτοια αλληλεγγύη, ώστε ο Βούλγαρος να κινείται, όταν πάσχει ο Έλλην… (βλ. παραπάνω). Εν κατακλείδι, ελληνική την ονειρεύτηκε ο Ρήγας την πολιτεία του και ως ελληνική την αντιλήφθηκαν οι σύγχρονοί του και οι αυστριακές αρχές ακόμη και όχι ως ομοσπονδιακό βαλκανικό κράτος (βλ. Γ. Κορδάτος, Ρήγας Φεραίος και η Βαλκανική Ομοσπονδία).

    Τα επαναστατικά τραγούδια του Ρήγα είχαν μεγάλη διάδοση και ήταν γραμμένα στην καθομιλουμένη και ζωντανή γλώσσα του λαού μας. Ο «Θούριος», ο πρώτος ύμνος «εις την ελευθερίαν», με τις απλές του έννοιες πλημμύρισε από ενθουσιασμό τους σκλαβωμένους Έλληνες και τους προετοίμαζε για τους απελευθερωτικούς αγώνες τους. Ο σύγχρονος με την εποχή Κ. Κούμας το είχε επισημάνει: «Μ’ όλον ότι κατ’ αρχάς εψάλλετο ως εύμορφον τραγούδι, ήρχισεν όμως κατ’ ολίγον να ενεργή ψυχικώς∙ και όσον επερίσσευαν αι εκ του Αλή πασά θλίψεις της Ελλάδος, τόσον περισσότερον ετιμάτο η θούριος αύτη ωδή» (βλ. Κ. Κούμας, Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων, τ. 12, σ. 201). Ο Ρήγας με τον ύμνο του διέδωσε τα ιδανικά του για βαλκανική συνεργασία:

Βούλγαροι κι Αρβανίτες, Αρμένοι και Ρωμιοί,

Αράπηδες και άσπροι με μιαν κοινήν ορμή,

Για την ελευθερίαν να ζώσωμεν σπαθί.

    Μολονότι είχαν αφοριστεί από τη Σύνοδο και είχαν απαγορευθεί με σουλτανικό φιρμάνι (βλ. Αβροκόμας Παπάζογλου, Η Θεσσαλονίκη κατά το Μάιο του 1821, Μακεδονικά 1, σ. 423), οι Έλληνες έψαλλαν με πατριωτικό ενθουσιασμό το «Θούριο» και άλλα επαναστατικά τραγούδια του Ρήγα. Οι άτεχνοι στίχοι του Θεσσαλού βάρδου είχαν ανάψει τεράστια φλόγα στις ψυχές των σκλάβων Ελλήνων, που διψούσαν για την ελευθερία τους. Για τον «Θούριο» θα μιλήσει και ο Θ. Κολοκοτρώνης επισημαίνοντας ότι «από τα πολεμικά του τραγούδια, το τελειότερο, περιέχει μίαν επιθεώρησιν των δυνάμεων της πατρίδος, όλοι είναι παρόντες εις την επιθεώρησιν, κανένας απών, τα ξεφτέρια των Αγράφων, οι σταυραετοί του Ολύμπου, τα καπλάνια του Μαυροβουνιού, τα λεοντάρια Σουλίου, Μάνης και Μακεδονίας…και οι Χριστιανοί του Δουνάβεως και του Σάβα ποταμού» (βλ. Γ. Τερτσέτης, Άπαντα, τ.3, σ. 63-64).

     Τα μηνύματα του Ρήγα δεν είχαν απήχηση μόνο στους βαλκανικούς λαούς, αλλά σε όλη την Ευρώπη που έβλεπε την οθωμανική αυτοκρατορία να παρακμάζει ολοένα και περισσότερο. Η γαλλική επανάσταση του 1789 και τα κηρύγματα του Ρήγα αφυπνίζουν τα σκλαβωμένα έθνη το ένα μετά το άλλο και τα φέρνουν αντιμέτωπα με τις κατακτητικές ορέξεις των Μεγάλων Δυνάμεων, που μέχρι τότε αυτά τα έθνη τα θεωρούσαν απλά χώρες της παρακμάζουσας οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αρχίζει να προδιαγράφεται το δόγμα «Τα Βαλκάνια για τους Βαλκάνιους» και ότι η λύση του ανατολικού ζητήματος εξαρτάται από τους σκλαβωμένους λαούς και δεν είναι αποκλειστικότητα της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Οι Έλληνες, που πρώτοι ήλθαν σε επαφή με τη Δύση, πρώτοι προσεβλήθησαν από το δυτικό ιό του εθνικισμού, επακόλουθο της Γαλλικής Επανάστασης. Έφεραν την ελπίδα να εγκαθιδρύσουν εθνικό κράτος, μια Ελλάδα ανεξάρτητη, κυρίαρχη και ελληνική, όπως η Γαλλία ήταν γαλλική.

   Σχετικά με το συγγραφικό και εκδοτικό του έργο πρέπει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά στο Σύνταγμα της «Ελληνικής Δημοκρατίας» ή «Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μ. Ασίας, των Μεσογείων νήσων και της Βλαχομπογδανίας», με τα τρία μέρη της: επαναστατική προκήρυξη, διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και το κυρίως σύνταγμα (ακολουθεί το γαλλικό του 1793 με προσθήκες του Ρήγα, για να το προσαρμόσει στην ελληνική ψυχοσύνθεση). Σύμφωνα με άρθρα του, οι αρχές της ισότητας, ελευθερίας και ιδιοκτησίας είναι «τα φυσικά δίκαια του ανθρώπου» και αναφαίρετα. Η «Ελληνική Δημοκρατία» είναι μία και αδιαίρετη και ο λαός της, ο «ελληνικός λαός», είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου, ανεξάρτητα αν είναι Έλληνες, Αλβανοί, Βούλγαροι, Βλάχοι, Αρμένηδες. Αναγνωρίζεται ο θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και η καθολική ψηφοφορία. Αναγνωρίζει στο λαό το δικαίωμα της αντίστασης και επανάστασης, «όταν η Διοίκησις βιάζη, αθετή, καταφρονή τα δίκαια του λαού».  

(συνεχίζεται) 


Σας άρεσε το άρθρο? Κοινοποιήστε το!
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •   
  •